السيد موسى الشبيري الزنجاني
3718
كتاب النكاح ( فارسى )
طوسى در « زيادات باب قضاء » و در « بالبينتين اذا تعارضتا » نقل كرده با هم خلط شدهاند و چنين خلط و اشتباهى در استنساخ كتب خصوصاً براى امثال شيخ كه كثير التأليف بودند ، معمول بوده كه دو سندى كه در يك بخشى از آنها بين دو روايت اشتراك داشته باشند چشم ، به هنگام استنساخ از يكى به ديگرى منتقل مىشود و قسمتى از سندى را به سند ديگر ضميمه مىسازد « 1 » . به احتمال قوى در روايت ثقفى تصحيفى واقع شده و سند و متن صحيح همان است كه شيخ در زيادات كتاب نكاح تهذيب عن زهرى عن على بن الحسين عليه السلام نقل كرده و به همين صورت نيز در كافى موجود است . تفاوتى كه در متن دو نقل موجود است اين است كه در تهذيب عبارت اين گونه است « و اقامت اخت هذه المرأه على هذا الرجل البينة انه تزوجها بولى و شهود » ، و در نقل ديگر آمده است كه « و اقامت اخت هذه المرأه على رجل آخر البينة انه تزوجها بولى و شهود » . در باب « البينتين اذا تعارضتا » در نسخههاى معتبر مانند نسخه شهيد ثانى و در باب زيادات كتاب القضاء حتى در نسخههاى چاپى و در استبصار ، عبارت « على رجل » آخر آمده است ( در استبصار « على الآخر » ضبط گرديده است ) اما در نسخههاى چاپى در باب « البينتين اذا تعارضتا » مطابق كافى و كتاب النكاح تهذيب با عبارت « على هذا الرجل » آمده است . به نظر مىرسد كه اين « على وجه آخر » كه در نسخههاى معتبر و جود دارد به صورت اجتهادى با « على هذا الرجل » كه در جاى دوم تهذيب و در كافى آمده و تا حدودى معناى روشنترى دارد ، عوض شده است . از اين رو به احتمال قوى اين دو روايت ، در واقع يك روايتند كه در يكى از آنها كه روايت ثقفى است تصحيف سندى ؛ و در ديگرى كه روايت زهرى است تصحيح اجتهادى صورت گرفته ، به جاى عبارت « على رجل آخر » عبارت « على هذا الرجل »
--> ( 1 ) يكى از كسانى كه بسيار استنساخ كتب مىكرده شيخ حر صاحب وسائل است به طورى كه ، آنطور كه نقل شده است ، سه بار وسائل را از اول تا به آخر استنساخ كرده و چهار مرتبه امل الآمل را نوشته است . محدث ارموى كتابهايى به خط شيخ حر به وسيله مرحوم حاج ميرزا حسن نورى براى مرحوم بروجردى فرستاده بود و من آن كتابها را در دست مرحوم نورى ديدم كه از جمله آنها كتاب فهرست منتجب الدين بود ايشان گفت شيخ در اين كتاب « ضالين » را با ذال نوشته است .